Πέρα από το ΑΕΠ: Ερευνώντας τα «οικονομικά της ευτυχίας»

http://gr.euronews.com/2015/01/13/the-right-balance-the-economics-of-happiness/

Κάνε ό,τι νομίζεις

Αφού κανείς δε κοιτάει το δικό του φταίξιμο στην όλη κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στη χώρα μας, αφού κανείς δε θέλει να υποστεί τις συνέπειες των πράξεών του και κανείς δε θέλει πραγματικά να ανάψει ένα κερί στο σκοτάδι ας:
- κατηγορήσουμε όποιον ο καθένας νομίζει ως υπεύθυνο
- ψευτο-υποκριθούμε ότι φταίνε οι άλλοι
- ζητάμε από άλλους να θυσιαστούν

Άλλωστε αυτό κάνουμε τόσα χρόνια και αυτό θα συνεχίσουμε να κάνουμε...
https://www.youtube.com/watch?v=Wo-LmUnt-j4

Πνευματική Ανατομία της Οικονομικής Κρίσης

Αποσπάσματα από ομιλία του Πατρινού δικαστή Βαγγέλη Κωστακιώτη 

Μου είπαν να μιλήσω για την πνευματική αντιμετώπιση της κρίσης που περνά η χώρα μας. Για να φτάσουμε, όμως, να μιλήσουμε γι’ αυτό πρέπει πρώτα να διαγνώσουμε για ποια κρίση μιλάμε. Έχω διαπιστώσει επιχειρώντας να επικοινωνήσω όλα αυτά τα χρόνια με τους άλλους, ότι το πρόβλημα επικοινωνίας που παρατηρείται ανάμεσα σε ζευγάρια, σε φίλους, σε συναδέλφους, ξεκινάει από το ότι οι άνθρωποι λέγοντας τις ίδιες λέξεις εννοούμε διαφορετικά πράγματα. Έτσι, αν δεν δώσουμε ορισμούς, είναι δύσκολο να φτάσουμε τελικά στο συμπέρασμα αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε.

Διαπίστωση πρώτη:

Ο δυτικός κόσμος την τελευταία διετία και οι Έλληνες τον τελευταίο χρόνο ανακαλύψαμε ότι υπάρχει μεγάλη οικονομική κρίση. Το κυρίαρχο συναίσθημα είναι η αγωνία μας, με πρώτον εμένα, για το πως θα αντιμετωπίσουμε την κατάσταση.

Μπα τι μου λέτε;
Όταν όλα αυτά τα χρόνια της δικής μας ευμάρειας πέθαιναν κυριολεκτικά εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο κάθε χρόνο από πείνα και δίψα, που ήμασταν; Απλά τότε δεν μας αφορούσε, γιατί δεν ήταν σπίτι μας. Το θυμόμασταν κάθε χρόνο εκεί γύρω στα Χριστούγεννα, με τα αφιερώματα των τηλεοράσεων και την συνηθισμένη εκστρατεία τάχα μου της unicef. Τότε δεν μίλαγε κανένας μας για κρίση, γιατί η Ελλάδα ήταν μέσα στις 25 πλουσιότερες χώρες του κόσμου. Και κει, στις χώρες του αποκαλούμενου τρίτου κόσμου ( ονομασία και αυτή) μιλάμε για θάνατο όχι για το αν θα έχουμε λιγότερα κινητά ή αυτοκίνητα. Αλήθεια έχετε αναρωτηθεί τι θα σκεφτόταν κάποιος υπήκοος χώρας που δεν έχει νερό να πιει και φαγητό να φάει αν επισκεπτόταν ακόμη και σήμερα την Ελλάδα, τον πηγαίναμε σπίτι μας, του δείχναμε τα υπάρχοντά μας, και του λέγαμε ότι περνάμε μεγάλη οικονομική κρίση; Θα λεγε ότι έχουμε σαλέψει το δίχως άλλο.
Έχω λοιπόν την αίσθηση ότι αν κάτι μας αποκαλύπτεται από αυτή τη συγκυρία, είναι η βαθιά πνευματική φτώχεια τόσο της κοινωνίας μας όσο και του καθένα μας προσωπικά. Όσο περνάμε καλά εμείς άντε και η οικογένειά μας δεν υπάρχει πρόβλημα. Οι άλλοι δεν μας αφορούν. Μόνο η πάρτη μας. Ατομισμός σ’ όλο του το μεγαλείο. Πρώτο χαρακτηριστικό του πολιτισμού μας. Και άρα πρωτίστως πνευματική κρίση.

Αλλά και αυτή που αποκαλούμε καθ’ εαυτή οικονομική κρίση τι είναι;
Απότοκος του ατομισμού, αφού και το πολιτισμικό και οικονομικό σύστημα είναι απόλυτα ατομικιστικό.
Βασικό πολιτισμικό – οικονομικό σχήμα. Ο καθένας ατομικά πρέπει να φροντίσει να αποκτήσει εφόδια, ώστε γινόμενος άξιος, να βρει μια δουλειά με καλά χρήματα και να μπορέσει να γίνει ιδιοκτήτης. Γης – αυτ/των, κινητών και ακινήτων. Πάντως ιδιοκτήτης. Μην ξεχνάμε ότι η ιδιοκτησία θεωρείται από τις σημαντικότερες αξίες του πολιτισμού μας, γι’ αυτό άλλωστε έχει κατοχυρωθεί και προστατεύεται και συνταγματικά. Άρα ο άνθρωπος, κινείται στην ελάχιστη ζωή του με μια αγωνία: Να γίνει ιδιοκτήτης. Ιδιοκτήτης γνώσεων ( εφόδια το λέμε) για να μπορέσει να γίνει ιδιοκτήτης χρημάτων ώστε να πετύχει να γίνει ιδιοκτήτης κινητών και ακινήτων. Με ολίγον από ιδιοκτήτης δόξας και φήμης.
Όλο αυτό το σχήμα στηρίζεται στις παρακάτω κυρίαρχες έννοιες: Ατομισμός – ανταμοιβή – ιδιοκτησία.
Αποκτώ εφόδια σημαίνει: Αποκτώ όσο περισσότερες γνώσεις γίνεται. Ατομικές γνώσεις. Δεν πα να μην γνωρίζω αν πεινάει ο διπλανός μου, αν έχει ανάγκη παρέας ένας γείτονας. Αρκεί να ξέρω την πρωτεύουσα της Ζιμπάμπουε, αν αυτό με ωφελήσει στην απόκτηση χρημάτων. Η γνώση ταυτίζεται εν πολλοίς με τη χρησιμότητα που σου αποφέρει, κατά πόσο σε ωφελεί. Χρησιμοθηρία – ωφελιμισμός.
Αφού έγινα ιδιοκτήτης εφοδίων γίνομαι άξιος και απαιτώ ανταμοιβή. ( άλλη κουβέντα και αυτή. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που πιστεύει στα σοβαρά ότι αν λειτουργούσε η αξιοκρατία, ως ατομικό ταλέντο και θέληση, θα ήταν ποτέ πρωθυπουργοί αυτοί που μας κυβερνούν).

Ακόμη όμως και στην υποθετική περίπτωση που λειτουργούσε η αξιοκρατία. Τι σημαίνει αξιοκρατία; Ότι ο άξιος ανταμείβεται και ο ανάξιος όχι. Ωραία για τον άξιο. Και αυτός που δεν είναι άξιος; Στον καιάδα. Και τι μας νοιάζει εμάς; Εμείς είμαστε στους άξιους. Πάλι ατομισμός δηλαδή. Ατομισμός, που όμως, δεν μας πειράζει, όσο είμαστε μέσα στο σύστημα. Οι ανάξιοι ας πάνε να πεινάσουν. Κοινωνία αδιάφορη και σκληρή για τον ανάξιο.
Αφού λοιπόν αποκτήσουμε τα εφόδια και γίνουμε άξιοι, ανταμειβόμαστε με μια καλή δουλειά, που σημαίνει στον πολιτισμό μας, μια δουλειά να βγάζουμε καλά χρήματα. Ιδιοκτήτες χρημάτων. Άλλη αγωνία και αυτή. Απόκτηση χρημάτων. Εδώ και αν πρέπει να υπερνικήσουμε, ενίοτε με κάθε τρόπο, τον αντίπαλο ( εννοώ τον συνάνθρωπο), ώστε εμείς να αποκτήσουμε χρήματα. ( γράφει για το χρήμα ο Ελύτης: πρώτο σύμπτωμα της λέπρας το χρήμα. Μαζεύει ανυπαρξία ο λεπρός και χαίρεται).

Και όταν βγάλουμε χρήματα, πάλι αγωνία να αυγατίσουν, για να γίνουμε ιδιοκτήτες κινητών και ακινήτων υλικών. Πάντως κυρίαρχη έγνοια μας το ΊΔΙΟ- ΚΤΗΤΗΣ. Όπως λέει και η λέξη. Δικά μας να ναι. Όχι των άλλων. Όλα ατομισμός, όλα χρησιμοθηρία, όλα ωφελιμισμός και όλα αυτά για την ευδαιμονία.
Και που καταλήγουμε; Μια ατέλειωτη αγωνία, από τη μέρα που πηγαίνουμε στην πρώτη τάξη, μέχρι τη μέρα που συνταξιοδοτούμαστε τουλάχιστον (μετά δεν μπορείς εύκολα να τα αυξήσεις τα χρήματα και το ρίχνεις και στη Θρησκεία ενίοτε) ή ακόμη και μέχρι να πεθάνουμε. Και άγχος ατελείωτο, για να πετύχουμε όλα αυτά, στη συνέχεια, δε, φόβος και τρόμος μην και τα χάσουμε. Αγωνία, άγχος και φόβος. Αυτά γεννά το μοντέλο αυτό ζωής. Οπότε και το ζητούμενο, η ευδαιμονία, πάει περίπατο.
Ένα υπέροχο σύστημα. Ένα σύστημα μέσα στο οποίο η φτώχεια και η ανέχεια ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού, ο ατομισμός και η αγωνία για την κατάκτηση υλικών πραγμάτων, η αδιαφορία για τον άλλον, δεν είναι παθολογία αλλά φυσιολογία του πολιτισμικού μοντέλου.

Ακούω να λένε ότι για τη δεινή οικονομική κατάσταση ευθύνονται οι πολιτικοί, γιατί έκλεβαν και γενικά δεν έκαναν καλά τη δουλειά τους. Όχι λέω εγώ. Πολύ καλά έκαναν τη δουλειά τους. Ήταν απόλυτα συνεπείς στις αξίες που το πολιτισμικό μοντέλο που υπηρετούν θεοποιεί. Αφού ο σκοπός του ανθρώπου είναι να γίνει ιδιοκτήτης γιατί να μην κλέψουν; Γιατί να μην αδικήσουν αφού αυτό θα τους απέφερε κτήση; Και όλα αυτά δεν αφορούν μόνο τους άλλους, δυστυχώς αλλά και πολλούς από μας. Μου πε αδελφοί κάποτε κάποιος: Πέρασα μια ζωή, 50 χρόνια, φίλος αδελφικός με κάποιους, όλοι άνθρωποι της εκκλησίας. Με άνεση μεγάλη οικονομική οι περισσότεροι. Καλοί άνθρωποι. Μα δεν με ρώτησαν μια φορά, αν και ξέραν ότι έχω οικονομικές δυσκολίες : πως τα φέρνεις βόλτα οικονομικά βρε φίλε; Όχι να μου δώσουν χρήματα. Ποτέ. Αλλά μια ερώτηση, παιδάκι μου. Και δω μέσα είμαι σίγουρος ότι υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι, που ποτέ δεν ρωτήθηκαν από μένα, πως τα φέρνουν βόλτα, όχι μόνο οικονομικά αλλά και γενικά με τις δυσκολίες που έχουν στη ζωή τους.

Παιδιά του συστήματος είμαστε, κύριοι, οι περισσότεροι. Και υποστηρικτές του. Περνάμε τη ζωή μας με αγωνία κτήσης και αφού τα αποκτήσουμε φόβο μην τα χάσουμε. Και ο φόβος αυτός καθ-ορίζει τη στάση ζωής μας. Εδώ, κύριοι, ολόκληρος Πέτρος και αρνήθηκε το Χριστό, γιατί φοβήθηκε μη χάσει τα κεκτημένα. Ενώ ο ληστής που δεν είχε τίποτα να χάσει παραιτήθηκε και είπε « Μνήσθητι Κύριε εν τη βασιλεία σου».

Και πρέπει τώρα να μιλήσω για την πνευματική αντιμετώπιση αυτού του μοντέλου. Που όπως είπα όμως δεν αφορά μόνο τους άλλους αλλά και μένα. Μέρος του προβλήματος είμαι. Ατομιστής, ωφελιμιστής, κυνηγός της ευδαιμονίας. Αλήθεια τι να πω; Και το κυριότερο, λέγοντας τα, γιατί όλοι εδώ μέσα τις απαντήσεις αφού τις μάθαμε από μικροί και άρα λίγο πολύ τις ξέρουμε, είμαι υπόλογος απέναντι στο Θεό μου, απέναντι σ’ αυτούς που με μεγάλωσαν και απέναντι στον εαυτό μου.

Η απάντηση στο πρόβλημα νομίζω ότι είναι μια. Εγώ δεν ξέρω άλλη. Αλλαγή νοηματοδότησης της ύπαρξης μας. Που πάει να πει:

Το πρώτον Μνήμη θανάτου. Και ξαφνικά ανατρέπεται το σύμπαν. Ολόκληρη η μέχρι τώρα κοσμοθεωρία καταρρέει. Και όλα παίρνουν τις σωστές τους διαστάσεις. Υπάρχει ένα δεδομένο: το βιολογικό τέλος. Όλα όσα πρεσβεύει το παραπάνω μοντέλο, όλα αυτά για τα οποία αγωνιζόμαστε και αγωνιούμε, χάνουν τη λάμψη τους. Μάταια και εφήμερα. Καταλαβαίνεις ότι αυτή η ζωή της αγωνίας, του άγχους, είναι μια τρέλα άσκοπη. Θα έρθει το βιολογικό τέλος. Για ποιο λόγο περνάμε την ελάχιστη ζωή μας μέσα σ’ αυτή την τρέλα; Έχω ακούσει πολλούς να αυτοκτονούν, αδελφοί μου, γιατί έπαθαν οικονομική καταστροφή και έχασαν όλα τα σπίτια και τα υλικά αγαθά που είχαν. Και θεωρείται απόλυτα φυσιολογικό από τους πολλούς ακόμη και από μας. Η τρέλα θεωρείται φυσιολογικό. Να αυτοκτονούμε επειδή χάσαμε τα χρήματα! Μα δεν έχω ακούσει ούτε έναν που να καταρρέει επειδή μίσησε το συνάνθρωπο, ούτε επειδή πέθανε ο διπλανός του από τη δική του αδιαφορία. Πολύ, δε, περισσότερο επειδή έχασε το Χριστό, δηλαδή το Αιώνιο και Αληθινό. Η απόλυτη τρέλα.

Αλλά, για να επανέλθω, όταν μιλάμε για μνήμη θανάτου δεν μιλάμε για παθητική μνήμη που φέρνει αδράνεια, απελπισία και απόγνωση. Ούτε μιλάμε για νιρβάνα. Μιλάμε για ενεργητική κατάσταση που κινητοποιεί κάθε σημείο του μυαλού, της καρδιάς και του κορμιού μας.

Να σας πω κάτι προσωπικό. Όταν ήμουνα αποτυχημένος οικογενειακά, επαγγελματικά και οικονομικά, τότε που δεν είχα τίποτα και ήμουν το απόλυτο τίποτα για τα κριτήρια αυτής της κοινωνίας, απέκτησα μόνο ένα. Μνήμη θανάτου. Και ήμουν πιο γεμάτος από ποτέ. Γιατί είχα Αυτόν που πληρώνει τα πάντα. Και έφευγα από τη γκαρσονιέρα που έμενα χωρίς να κλειδώνω και χωρίς να έχω κανένα άγχος, γιατί δεν είχα τίποτα. Αυτόν που είχα δεν μπορούσε κανείς να μου τον κλέψει κανείς. Και κυκλοφορούσα στο δρόμο, συναντούσα γνωστούς που πολλοί από αυτούς έκαναν ότι δεν με έβλεπαν. Εμένα όμως δεν με ένοιαζε. Γιατί με γνώριζε ο Γνώστης των πάντων. Και μετά έγινα δικαστής και απέκτησα αναγνωρισιμότητα, δόξα, τίτλους, χρήματα, υλικά αγαθά. Και έχασα τη μνήμη θανάτου. Και έχασα τα πάντα. Γιατί έχασα τον Κύριο των πάντων. Πότε είχα χαρά; Τότε ή τώρα; Πότε περνούσα κρίση; Τότε που δεν είχα τίποτα ή τώρα που έχω;

Και αναρωτιέμαι αδελφοί μου: Προς τι τόση αγωνία; Εδώ τάισε τα πετεινά του ουρανού και θα αφήσει εμάς; Μήπως τελικά η αγωνία αυτή υποδηλώνει εγωισμό και έλλειψη εμπιστοσύνης; Μα τότε θα μου πείτε γιατί να πεθαίνουν από την πείνα οι άνθρωποι; Εκείνοι δεν τον εμπιστεύονταν;

Κύριοι, απαντήσεις για όλα δεν έχουμε. Αλλά εμπιστοσύνη ή έχουμε ή δεν έχουμε. Πάει και τελείωσε. Όταν ήμασταν μικρά παιδιά και ο πατέρας μας μας έλεγε ότι κάτι πρέπει να γίνει έτσι, δεν ξέραμε γιατί μας το έλεγε, αλλά αυτός ήξερε. Και τον εμπιστευόμασταν, γιατί ξέραμε ότι μας αγαπά. 

Εκτός από την εμπιστοσύνη, τι άλλο μας λέει;

Αυτός που έχει δυο χιτώνες να δώσει τον ένα. Ο πολιτισμός μας μας λέει αυτός που έχει δυο καράβια να αποκτήσει 1000. Ποιος έχει αγωνία και ποιος χαίρεται πραγματικά; Έχετε δει τους πολύ πλουσίους, που αποτελούν το κοινωνικό πρότυπο, να είναι γαλήνιοι και ήρεμοι; Ή μήπως τους βλέπετε μονίμως σκυθρωπούς πάνω από αριθμούς; Και στον αντίποδα. Σκέφτεστε ποτέ τον Παϊσιο ή τον Πορφύριο και τους άλλους καλόγερους αυτού του διαμετρήματος να έχουν αγωνία γιατί είχαν μόνο ένα φαγωμένο ράσο; Εμείς που έχουμε όλα αυτά, πόση αγωνία να αποκτήσουμε και άλλα….Και χάνουμε και την χαρά της προσφοράς

Τον άρτο ημών τον επιούσιο δως ημίν σήμερον…
Ποιος από μας αδελφοί δεν έχει τον άρτο; Για αυτό αγωνιούμε; Ας είμαστε ειλικρινείς… Δεν μας νοιάζει ο άρτος κι ας βροντοφωνάζουμε κάθε Κυριακή το Πάτερ ημών… Μας νοιάζει οτιδήποτε υλικό μας σερβίρει το κοινωνικό μοντέλο. 

Το πολιτισμικό μας μοντέλο δεν επιδέχεται διορθώσεις. Το πρόβλημά του είναι οντολογικό. Όπως προείπα, όλα τα προβλήματα που γεννά το σύστημα που ζούμε δεν οφείλονται σε παθολογία, αλλά είναι η φυσιολογία του. Απαιτείται άλλος τρόπος συ-νύπαρξης.

Δεν μπορούμε να μιλάμε για την φτώχεια, αν δεν την ζήσουμε εμπειρικά.

https://www.youtube.com/watch?v=pnBesG2s6U0

Τα τραγούδια των οικονομικών είναι αισιόδοξα τραγούδια;-)

https://www.youtube.com/watch?v=sEAO_qSaLiE
https://www.youtube.com/watch?v=NY0JqdkacLM
https://www.youtube.com/watch?v=1fA_HawQXUU
https://www.youtube.com/watch?v=fj8piAlMUto
https://www.youtube.com/watch?v=CN_obcWjTf0
https://www.youtube.com/watch?v=C57fldS5ogM
https://www.youtube.com/watch?v=-0kcet4aPpQ

Το βασικό οικονομικό πρόβλημα ας μας κάνει ευγνώμονες...

Με απλά λόγια: Έχουμε απεριόριστες ανάγκες-επιθυμίες, αλλά περιορισμένα αγαθά για να τις ικανοποιήσουμε. Τι θα κάνουμε με την μοιρασιά; Η ανάπτυξη περιορίζει το πρόβλημα, δεν το επιλύει.

Αν το να έχουμε κάποιες βασικές γνώσεις στα οικονομικά θα μπορούσε να αλλάξει την στάση μας απέναντι στα γεγονότα, τους ανθρώπους και την ψυχολογία μας, τότε με ενδιαφέρει πώς αυτή η στάση θα αλλάξει προς το θετικότερο, ανεξάρτητα με τα δεδομένα γύρω μας. Έχοντας σπουδάσει οικονομικά και διδάσκοντας τα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση τα τελευταία δέκα χρόνια, παρατήρησα ότι η έμφαση ή μη σε κάποια απλούστατα δεδομένα (με ενδιαφέρουν αυτά κυρίως που είναι αντικειμενικά και δεν μπορούν εύκολα να αμφισβητηθούν), καθώς και η γνώση ή η άγνοια τους από μορφωμένους ανθρώπους μπορεί να είναι ο κύριος λόγος που μια κοινωνία αναπτύσσεται ή μη, και δεν εννοώ απαραίτητα μόνο οικονομικά. Άλλωστε το θέμα της διαρκούς οικονομικής ανάπτυξης-ευημερίας και ο τρόπος υπολογισμού της (βλέπε ΑΕΠ), είναι θέμα αμφιλεγόμενο και θα το αναπτύξουμε σε μελλοντικές αναρτήσεις.

Στο σημερινό πρώτο post θα αναφερθούμε στο βασικό οικονομικό πρόβλημα που απασχολεί όλες τις οικονομίες του κόσμου και δεν επιλύεται, μόνο μετριάζεται. Διδάσκεται στα βιβλία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από τις πρώτες σελίδες και ενώ το ξέρουν ακόμα και τα παιδιά, το αποσιωπούν οι μεγάλοι. Στο πρώτο βιβλίο της Πολιτικής Οικονομίας τα χρόνια των δεσμών, στο βιβλίο των ΑΟΘ μετέπειτα, στο βιβλίο της Ά λυκείου πριν λίγα χρόνια και τώρα στην Πολιτική Παιδεία παντού αναφέρεται. Θεωρείται βάση. Ποιο είναι αυτό; Η ταυτόχρονη συνύπαρξη απεριόριστων αναγκών από τους ανθρώπους και περιορισμένων αγαθών που είναι δυνατόν να παραχθούν για να τις ικανοποιήσουν. Οι ανθρώπινες ανάγκες, λοιπόν, δεν μπορούν να μετρηθούν και δεν περιορίζονται, ενώ από την άλλη η κάθε οικονομία μπορεί να παράγει συγκεκριμένο αριθμό προϊόντων-αγαθών με βάση τους περιορισμένους παραγωγικούς συντελεστές(έδαφος, εργασία, κεφάλαιο). Ο μόνος τρόπος να λυθεί αυτό το πρόβλημα είναι να πέφτουν τα αγαθά που χρειαζόμαστε ως μάννα εξ ουρανού.

Άσχετα με το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης που έχει φτάσει μία χώρα, το πρόβλημα παραμένει. Άλλοι ικανοποιούν σε μεγαλύτερο βαθμό τις ανάγκες τους και άλλοι σε μικρότερο. Ως γνωστόν μέσα στην ίδια την οικονομία μπορεί να συνυπάρχουν πολύ πλούσιοι και πολύ φτωχοί. Ακόμα πάντως και η έννοια του πλούτου και της φτώχειας είναι θέμα σχετικό, αφού και ένας πλούσιος μπορεί να μην καλύπτει όλες τις ανάγκες του, ενώ ένας που θεωρείται φτωχός σε μία χώρα είναι πιθανό σε μία άλλη χώρα να θεωρούταν αν όχι πλούσιος, τουλάχιστον προνομιούχος. Άρα τίθεται το θέμα ποιες και πόσες ανάγκες τελικά επιλέγουμε να ικανοποιήσουμε και ποιες όχι.  Επίσης πώς μπορούμε να ζητάμε να καλύψουμε περισσότερες ανάγκες την στιγμή που άλλα άτομα δεν καλύπτουν τις στοιχειώδεις; Τέλος η αγωνία μας για να απόκτηση αγαθών είναι στην πραγματικότητα προσπάθεια κάλυψης αναγκών ή επιθυμιών (δεν είναι ακριβώς το ίδιο οι δύο έννοιες);

Ποιος πολιτικός έχει αναφέρει ποτέ σε ομιλία του ότι το συγκεκριμένο πρόβλημα δεν μπορεί να το λύσει, απλά να το μετριάσει και το βασικότερο ότι την ώρα που το μετριάζει πιθανόν αυτό να γίνεται εις βάρος ενός άλλου μέρους του πληθυσμού (είτε σε τοπικό, είτε σε παγκόσμιο επίπεδο). Ποιος πολίτης με το που καλύπτει τις βασικές του ανάγκες, αρχίζει να ενδιαφέρεται για το πώς θα τις καλύψουν και άλλοι, αντί για το πώς θα ικανοποιήσει ακόμα περισσότερες. Αναφερόμαστε και πάλι τόσο σε εθνικό, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Όταν η χώρα μας περνούσε την εικοσιπενταετία της ευημερίας ενδιαφερθήκαμε ποτέ τι συνέβαινε σε οικονομίες κοντά σε εμάς ή πολύ περισσότερο στις χώρες του τρίτου κόσμου. Εδώ μπορεί κάποιος να αναφέρει ότι δεν είναι δική μας δουλειά αυτή ή ότι είναι δικαίωμα του κάθε ανθρώπου να διεκδικεί όλο και καλύτερες συνθήκες για τον εαυτό του, αγνοώντας για τους άλλους.

Εννοείται ότι η οικονομία δεν είναι απαραίτητα ηθική επιστήμη, επίσης τα ερωτήματα που θέτουμε δεν βρίσκουν λύση σε κάποιο συγκεκριμένο οικονομικό-κοινωνικό σύστημα, αλλά η ύπαρξη του συγκεκριμένου βασικού προβλήματος μπορεί να μας προβληματίσει για την στάση που θα κρατήσουμε στη ζωή μας. Μπορούμε, λοιπόν, να αποφασίσουμε ότι ο στόχος μας θα είναι, μέσω καταβολής προσωπικής προσπάθειας, η κατανάλωση όλο και περισσότερων αγαθών (όντας ευγνώμονες που δεν ανήκουμε στους μη κατέχοντες), είτε να κατανοήσουμε ότι εφόσον το βασικό πρόβλημα θα παραμένει πάντα να ενδιαφερθούμε για το πώς όλοι οι άνθρωποι θα έχουν τουλάχιστον πρόσβαση στα βασικά αγαθά. Μπορεί ένας άνθρωπος να αισθάνεται πλήρης όταν ακόμα υπάρχουν άνθρωποι στον πλανήτη που στερούνται τα βασικά; Μπορεί ένα κράτος να θεωρείται πολιτισμένο όταν και ο φτωχότερος πολίτης δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την ασθένειά του με αξιοπρέπεια; Τέλος στην τελετή έναρξης των δικών μας ολυμπιακών αγώνων παρουσιάσαμε κυρίως την ιστορία μας (ήταν ωραίο και πετυχημένο), ενώ οι Άγγλοι το 2012 στην δικιά τους παρουσίασαν κυρίως το σύστημα υγείας της χώρας τους!