Με απλά λόγια: Έχουμε
απεριόριστες ανάγκες-επιθυμίες, αλλά περιορισμένα αγαθά για να τις
ικανοποιήσουμε. Τι θα κάνουμε με την μοιρασιά; Η ανάπτυξη περιορίζει το
πρόβλημα, δεν το επιλύει.
Αν το να έχουμε κάποιες βασικές
γνώσεις στα οικονομικά θα μπορούσε να αλλάξει την στάση μας απέναντι στα
γεγονότα, τους ανθρώπους και την ψυχολογία μας, τότε με ενδιαφέρει πώς αυτή η
στάση θα αλλάξει προς το θετικότερο, ανεξάρτητα με τα δεδομένα γύρω μας.
Έχοντας σπουδάσει οικονομικά και διδάσκοντας τα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση
τα τελευταία δέκα χρόνια, παρατήρησα ότι η έμφαση ή μη σε κάποια απλούστατα
δεδομένα (με ενδιαφέρουν αυτά κυρίως που είναι αντικειμενικά και δεν μπορούν
εύκολα να αμφισβητηθούν), καθώς και η γνώση ή η άγνοια τους από μορφωμένους
ανθρώπους μπορεί να είναι ο κύριος λόγος που μια κοινωνία αναπτύσσεται ή μη,
και δεν εννοώ απαραίτητα μόνο οικονομικά. Άλλωστε το θέμα της διαρκούς
οικονομικής ανάπτυξης-ευημερίας και ο τρόπος υπολογισμού της (βλέπε ΑΕΠ), είναι
θέμα αμφιλεγόμενο και θα το αναπτύξουμε σε μελλοντικές αναρτήσεις.
Στο σημερινό πρώτο post θα αναφερθούμε στο
βασικό οικονομικό πρόβλημα που απασχολεί όλες τις οικονομίες του κόσμου και δεν
επιλύεται, μόνο μετριάζεται. Διδάσκεται στα βιβλία της δευτεροβάθμιας
εκπαίδευσης από τις πρώτες σελίδες και ενώ το ξέρουν ακόμα και τα παιδιά, το
αποσιωπούν οι μεγάλοι. Στο πρώτο βιβλίο της Πολιτικής Οικονομίας τα χρόνια των
δεσμών, στο βιβλίο των ΑΟΘ μετέπειτα, στο βιβλίο της Ά λυκείου πριν λίγα χρόνια
και τώρα στην Πολιτική Παιδεία παντού αναφέρεται. Θεωρείται βάση. Ποιο είναι
αυτό; Η ταυτόχρονη συνύπαρξη απεριόριστων αναγκών από τους ανθρώπους και
περιορισμένων αγαθών που είναι δυνατόν να παραχθούν για να τις ικανοποιήσουν.
Οι ανθρώπινες ανάγκες, λοιπόν, δεν μπορούν να μετρηθούν και δεν περιορίζονται,
ενώ από την άλλη η κάθε οικονομία μπορεί να παράγει συγκεκριμένο αριθμό
προϊόντων-αγαθών με βάση τους περιορισμένους παραγωγικούς συντελεστές(έδαφος,
εργασία, κεφάλαιο). Ο μόνος τρόπος να λυθεί αυτό το πρόβλημα είναι να πέφτουν
τα αγαθά που χρειαζόμαστε ως μάννα εξ ουρανού.
Άσχετα με το επίπεδο οικονομικής
ανάπτυξης που έχει φτάσει μία χώρα, το πρόβλημα παραμένει. Άλλοι ικανοποιούν σε
μεγαλύτερο βαθμό τις ανάγκες τους και άλλοι σε μικρότερο. Ως γνωστόν μέσα στην
ίδια την οικονομία μπορεί να συνυπάρχουν πολύ πλούσιοι και πολύ φτωχοί. Ακόμα
πάντως και η έννοια του πλούτου και της φτώχειας είναι θέμα σχετικό, αφού και
ένας πλούσιος μπορεί να μην καλύπτει όλες τις ανάγκες του, ενώ ένας που
θεωρείται φτωχός σε μία χώρα είναι πιθανό σε μία άλλη χώρα να θεωρούταν αν όχι
πλούσιος, τουλάχιστον προνομιούχος. Άρα τίθεται το θέμα ποιες και πόσες ανάγκες
τελικά επιλέγουμε να ικανοποιήσουμε και ποιες όχι. Επίσης πώς μπορούμε να ζητάμε να καλύψουμε
περισσότερες ανάγκες την στιγμή που άλλα άτομα δεν καλύπτουν τις στοιχειώδεις; Τέλος
η αγωνία μας για να απόκτηση αγαθών είναι στην πραγματικότητα προσπάθεια
κάλυψης αναγκών ή επιθυμιών (δεν είναι ακριβώς το ίδιο οι δύο έννοιες);
Ποιος πολιτικός έχει αναφέρει ποτέ
σε ομιλία του ότι το συγκεκριμένο πρόβλημα δεν μπορεί να το λύσει, απλά να το
μετριάσει και το βασικότερο ότι την ώρα που το μετριάζει πιθανόν αυτό να
γίνεται εις βάρος ενός άλλου μέρους του πληθυσμού (είτε σε τοπικό, είτε σε
παγκόσμιο επίπεδο). Ποιος πολίτης με το που καλύπτει τις βασικές του ανάγκες, αρχίζει
να ενδιαφέρεται για το πώς θα τις καλύψουν και άλλοι, αντί για το πώς θα
ικανοποιήσει ακόμα περισσότερες. Αναφερόμαστε και πάλι τόσο σε εθνικό, όσο και
σε παγκόσμιο επίπεδο. Όταν η χώρα μας περνούσε την εικοσιπενταετία της
ευημερίας ενδιαφερθήκαμε ποτέ τι συνέβαινε σε οικονομίες κοντά σε εμάς ή πολύ
περισσότερο στις χώρες του τρίτου κόσμου. Εδώ μπορεί κάποιος να αναφέρει ότι
δεν είναι δική μας δουλειά αυτή ή ότι είναι δικαίωμα του κάθε ανθρώπου να διεκδικεί
όλο και καλύτερες συνθήκες για τον εαυτό του, αγνοώντας για τους άλλους.
Εννοείται ότι η οικονομία δεν
είναι απαραίτητα ηθική επιστήμη, επίσης τα ερωτήματα που θέτουμε δεν βρίσκουν
λύση σε κάποιο συγκεκριμένο οικονομικό-κοινωνικό σύστημα, αλλά η ύπαρξη του
συγκεκριμένου βασικού προβλήματος μπορεί να μας προβληματίσει για την στάση που
θα κρατήσουμε στη ζωή μας. Μπορούμε, λοιπόν, να αποφασίσουμε ότι ο στόχος μας
θα είναι, μέσω καταβολής προσωπικής προσπάθειας, η κατανάλωση όλο και
περισσότερων αγαθών (όντας ευγνώμονες που δεν ανήκουμε στους μη κατέχοντες),
είτε να κατανοήσουμε ότι εφόσον το βασικό πρόβλημα θα παραμένει πάντα να
ενδιαφερθούμε για το πώς όλοι οι άνθρωποι θα έχουν τουλάχιστον πρόσβαση στα
βασικά αγαθά. Μπορεί ένας άνθρωπος να αισθάνεται πλήρης όταν ακόμα υπάρχουν
άνθρωποι στον πλανήτη που στερούνται τα βασικά; Μπορεί ένα κράτος να θεωρείται
πολιτισμένο όταν και ο φτωχότερος πολίτης δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την ασθένειά
του με αξιοπρέπεια; Τέλος στην τελετή έναρξης των δικών μας ολυμπιακών αγώνων
παρουσιάσαμε κυρίως την ιστορία μας (ήταν ωραίο και πετυχημένο), ενώ οι Άγγλοι
το 2012 στην δικιά τους παρουσίασαν κυρίως το σύστημα υγείας της χώρας τους!
